Aix-en-Provence is een echte stad met alle energie die daarbij hoort. September is de maand waarin Aix-en-Provence weer tot zichzelf komt na de zomer: de terrassen zitten nog vol, de markten zijn op hun best met vroege herfstproducten en de straten van de Vieille Ville zijn weer begaanbaar.
Aankomst en oriëntatie
Aix-en-Provence is groot genoeg om aan te voelen als een stad, maar compact genoeg om te voet te verkennen als je eenmaal in het oude centrum bent. De Cours Mirabeau, de belangrijkste boulevard, loopt van oost naar west en vormt de zuidelijke grens van de Vieille Ville. Alles wat de moeite waard is, ligt op twintig minuten lopen van de centrale parkeerplaatsen aan de ringweg.
Parkeren in het centrum is beperkt en duur in het seizoen. Parking Sextius aan de westelijke rand van de oude stad is het handigst voor de meeste dagjesmensen. Als je met de trein komt, ligt het TGV-station in Aix-en-Provence op ongeveer twaalf kilometer van het centrum; er rijdt elke dertig minuten een pendelbus naar het hoofdbusstation, vanwaar het tien minuten lopen is naar de Cours Mirabeau.
September is een van de betere maanden om te bezoeken. Het zomerseizoen eindigt officieel na de 15e, wat betekent dat de ergste prijzen en wachtrijen van het toeristenseizoen beginnen af te nemen. De universiteitsbevolking keert in september terug naar de stad, wat de alledaagse energie terugbrengt waardoor Aix levendiger aanvoelt dan de meer puur op toeristen gerichte steden.
Cours Mirabeau en de cafétraditie
De Cours Mirabeau is de as van de stad: een brede boulevard met platanen, aangelegd in de zeventiende eeuw en sindsdien het middelpunt van het sociale leven in Aix. Aan de noordkant vind je cafés en winkels, aan de zuidkant hôtels particuliers, de grote particuliere herenhuizen die werden gebouwd voor de advocaten en ambtenaren van het Parlement van de Provence.
Les Deux Garçons, op nummer 53, is het beroemdste café aan de boulevard. Het bestaat al sinds 1792 en staat bekend om zijn lange zinken bar en de lijst met schrijvers en kunstenaars die er aan tafel hebben gezeten. Het is niet langer de goedkoopste optie in de straat, maar een bezoek waard voor het interieur en het ritueel van een koffie aan de bar. Bestel staand als je de ervaring tegen een redelijke prijs wilt meemaken.
De negen fonteinen langs het Cours zijn een detail dat veel bezoekers missen. Ze worden gevoed door dezelfde thermale bronnen die de stad haar Romeinse naam gaven, Aquae Sextiae: het water van Sextius, naar de Romeinse consul die de nederzetting in 122 voor Christus stichtte. De Fontaine d'Eau Chaude, aan het oostelijke uiteinde van de Cours, loost water met een constante temperatuur van zeventien graden en is zichtbaar warmer dan de omringende lucht op koele septemberochtenden.
De drie markten
Aix heeft drie verschillende markten door de week, elk met een eigen karakter. De zaterdagmarkt is de grootste en strekt zich uit over Place Richelme, Place des Prêcheurs en de omliggende straten, met in verschillende secties voedsel, bloemen, kleding en brocante. In september hebben de levensmiddelenkraampjes de eerste wilde paddenstoelen van het seizoen naast de laatste zomertomaten, paprika's en aubergines: een van de interessantste weken op de Provençaalse marktkalender.
De dagelijkse levensmiddelenmarkt op Place Richelme is meer gericht: voornamelijk lokale producten, kazen en bereide gerechten. Deze markt wordt elke ochtend gehouden en is de handigste optie voor het bevoorraden van de keuken van een villa. De bloemenmarkt op het Place de l'Hôtel de Ville vindt plaats op dinsdag- en zaterdagochtend en is niet alleen een bezoek waard vanwege de bloemen, maar ook vanwege het plein zelf: de ingetogen klassieke gevel van het Hôtel de Ville en de klokkentoren behoren tot de elegantste architectonische composities van de stad.
De dinsdag- en donderdagmarkten voegen op die ochtenden een kleinere versie van de zaterdagervaring toe, met een sterke aanwezigheid van kleding en algemene goederen naast de eetkraampjes. Voor bezoekers die halverwege de week arriveren, geven deze markten een goed beeld van het dagelijks leven in de stad buiten het toeristische zomerseizoen.
Cézanne volgen
Paul Cézanne werd in 1839 in Aix geboren en bracht hier het grootste deel van zijn werkzame leven door. Hij vertrok naar Parijs om te studeren, maar keerde altijd terug naar het landschap en het licht van de omgeving van Aix. De stad heeft de belangrijkste plekken die met hem in verband worden gebracht met meer zorg bewaard en gemarkeerd dan de meeste Franse steden hun kunstenaars aandoen.
Het Atelier Cézanne, zijn laatste atelier aan de Avenue Paul Cézanne ten noorden van de oude stad, is open voor bezoekers en is grotendeels in dezelfde staat gehouden als ten tijde van zijn dood in 1906. De voorwerpen die hij als model gebruikte zijn allemaal nog aanwezig: de schedel, de gemberpot, de wijnfles, de stoffen draperie die in zijn latere stillevens voorkomt. Het atelier zelf is bescheiden van omvang, waardoor de dichtheid van de associatie heel geconcentreerd aanvoelt.
Het Circuit de Cézanne is een gemarkeerde wandelroute die de belangrijkste plekken met elkaar verbindt: zijn geboortehuis op het Cours Mirabeau, het familielandgoed Jas de Bouffan (nu open voor bezoekers) en de steengroeve Bibémus ten oosten van de stad, waar hij in de jaren 1890 veel werkte en waar de hoekige vormen van de gehouwen steen duidelijk zichtbaar zijn in de geometrie van zijn latere werk. Voor begeleide bezoeken aan de steengroeve moet je vooraf reserveren.
De Montagne Sainte-Victoire, die in meer dan tachtig van zijn belangrijkste schilderijen voorkomt, is zichtbaar vanaf de oostelijke toegangswegen tot Aix en is te voet bereikbaar vanuit het dorp Beaurecueil. In september, met het licht lager en hoekiger dan in de zomer, heeft de berg de kwaliteit die het heeft in de late doeken van Cézanne: een solide, enigszins strenge aanwezigheid boven de vallei.
De wijk Mazarin
Ten zuiden van de Cours Mirabeau werd het Quartier Mazarin in de zeventiende eeuw gepland volgens een regelmatig raster: ongebruikelijk in dit deel van Frankrijk. De straten zijn rustiger dan in de Vieille Ville en de architectuur is formeler klassiek. Dit is het beste deel van Aix voor galeries en antiekhandelaren, en ook om gewoon te wandelen zonder de drukte van het toeristische circuit.
Het Musée Granet, aan de zuidelijke rand van de wijk, heeft een aanzienlijke collectie Europese schilder- en beeldhouwkunst van de middeleeuwen tot de twintigste eeuw, waaronder acht schilderijen van Cézanne die hij zelf aan de stad schonk. Het is een van de beste regionale musea in Frankrijk en wordt vaak over het hoofd gezien ten gunste van de meer zichtbare attracties op de Cours. Een bezoek in september profiteert van de dalende bezoekersaantallen na de zomer.
Waar te eten en wat mee naar huis te nemen
Aix beloont degenen die zich voor een maaltijd buiten de Cours Mirabeau begeven. In de straten tussen het Palais de Justice en de Cathédrale Saint-Sauveur, en de zuidelijker gelegen wijk Mazarin, vind je een aantal restaurants die marktgerichte menu's serveren die met het seizoen mee veranderen: in september betekent dit vroeg wild, herfstgroenten en paddenstoelengerechten die de telers van het Luberonplateau leveren aan de betere keukens van de stad. De lunch is hier de ongehaaste maaltijd, die wordt genuttigd op een schaduwrijk terras met een glas koude rosé, terwijl het diner later begint en een reservering beloont, omdat de beste kleine eetzalen buiten het hoogtepunt van de zomer snel vol zitten. Sisteron lamsvlees, tomatentaart en ratatouille staan op de meeste eerlijke Provençaalse menu's, samen met wat er die ochtend van de markt is gekomen.
Die markt is reden genoeg om hongerig aan te komen. Op de Place Richelme wordt elke dag van het jaar een voedselmarkt gehouden, een compacte, lokale aangelegenheid waar de chef-koks van de stad hun eigen vroege inkopen doen en waar geitenkaas uit de Luberon, olijfolie uit de Alpilles, lavendel en garriguehoning, knoflook en zongerijpt fruit worden verkocht door de mensen die ze hebben gekweekt. Op dinsdag-, donderdag- en zaterdagochtend is het een drukte van belang op de Place des Prêcheurs en de Place de la Madeleine, groter en luider, met kraampjes met truffelproducten, vruchtengelei, tapenade, olijven en de kruiden uit de Provence die de meest draagbare souvenirs van allemaal zijn. Proeven voordat je iets koopt wordt eerder verwacht dan getolereerd, dus het is ook de makkelijkste plek om een doosje samen te stellen om mee naar huis te nemen: een flesje olie, een potje honing, een beetje gedroogde kruiden en een stukje kaas voor onderweg.
De calissons d'Aix, ovale snoepjes met amandelen en gekonfijt fruit, afgewerkt met wit glazuur, zijn het kenmerk van de stad en een van de meest gewaardeerde eetbare souvenirs in de Provence. Ze worden gemaakt van gemalen mediterrane amandelen, gekonfijte meloen uit Apt en een beetje sinaasappel, op een dunne wafelbodem, en zijn al sinds de vijftiende eeuw verbonden met Aix. Lokaal gebruik zegent ze nog steeds elk jaar op de eerste zondag van september in de kerk Saint-Jean-de-Malte, waardoor de vroege herfst een rustig moment is om ze te kopen. De bekendste maker is Roy René, een huis dat nu ongeveer een eeuw oud is, met een boetiek in de oude stad aan de rue Gaston de Saporta. Zijn Fabrique des Calissons aan de route d'Avignon, op een klein eindje rijden van het centrum, ligt tussen twee hectare amandelbomen en biedt rondleidingen met gids door het Musée du Calisson en de tuinen voor iedereen die wil begrijpen hoe ze worden gemaakt.
Aix-en-Provence in september is de stad op zijn levendigst: de zomerdrukte is verdwenen, de markten op hun best, het Cézanne-pad rustig, en het lange avondlicht op de Cours Mirabeau nog steeds het beste van de hele Provence.
Tot ziens,
